Trong thông điệp mới của ngài, "Magnifica Humanitas", được công bố vào ngày 25/5, Đức Lêô XIV gây bất ngờ khi trích dẫn không phải một vị thánh hay một nhà thần học, mà là J.R.R. Tolkien, nhà văn Công giáo. Thông qua một câu nói của Gandalf trong "Chúa tể những chiếc nhẫn", Đức Giáo hoàng mời gọi mọi người cùng chống lại sự phi nhân hóa thông qua "những hành động trung thành nhỏ bé và bền bỉ".
Khi Đức Giáo hoàng Lêô XIV giúp tái khám phá Tolkien. Trong thông điệp đầu tiên của ngài, Magnifica Humanitas ("Nhân loại cao cả"), được công bố vào ngày 25 tháng 5 năm 2026, Đức Lêô XIV nhắc nhở chúng ta về sự cao cả của con người trước những lời hứa hẹn của trí tuệ nhân tạo (AI). Đối mặt với sức mạnh của sự dữ, đôi khi dường như vượt quá con người đến mức con người cảm thấy hoàn toàn bất lực, Đức Giáo hoàng nhấn mạnh rằng "mỗi người đều có phạm vi hành động riêng của mình" và chính trong phạm vi này mà cá nhân "được kêu gọi lựa chọn giữa việc thúc đẩy lôgic của bạo lực (...) hoặc bảo vệ lôgic của hòa bình (...)." Đức Lêô XIV đã chọn minh họa điểm này không phải bằng các tác phẩm của một nhà thần học, cũng không phải bằng lời nói của một vị thánh, mà bằng những lời nói của một pháp sư nổi tiếng trong tác phẩm « Chúa tể những chiếc nhẫn », Gandalf:
"Tuy nhiên, chúng ta không thể tập hợp tất cả các dòng thủy triều của thế giới, nhưng phải làm những gì trong chúng ta để cứu vãn những năm tháng mà chúng ta đang sống, nhổ tận gốc cái ác khỏi những cánh đồng mà chúng ta biết, để những người đến sau chúng ta có thể có một vùng đất thích hợp để canh tác" (số 213).
“Nền văn minh tình yêu không được sinh ra từ một hành động duy nhất”
Câu nói này, trích từ tập thứ ba trong bộ truyện bán chạy nhất của J.R.R. Tolkien (1892-1973), được vị pháp sư nói với Frodon, người mang Chiếc Nhẫn, khi cậu đang nản lòng trước sự đồ sộ của nhiệm vụ. Đó là một câu nói khôn ngoan nhấn mạnh tầm quan trọng của việc mỗi cá nhân hành động theo mức độ của mình. Đức Giáo hoàng đã diễn giải điều này bằng những lời sau: “Nền văn minh tình yêu không được sinh ra từ một hành động duy nhất và ngoạn mục, mà từ tổng hợp của những hành động trung thành nhỏ bé và bền bỉ, ngăn cản sự phi nhân hóa.”
Từ đó, Đức Lêô XIV mời gọi mỗi người "dừng lại" và "xem xét" xem, trong phạm vi của mình, cách thức họ có thể "đóng góp" như thế nào vào việc xây dựng này. Sau đó, ngài đề xuất năm hướng trách nhiệm hàng ngày và công cộng, mà ngài khai triển lần lượt: "giải giới ngôn từ, xây dựng hòa bình trong công lý, đón nhận cái nhìn của các nạn nhân, vun trồng một chủ nghĩa hiện thực lành mạnh, và khôi phục đối thoại và chủ nghĩa đa phương."
Tolkien hay việc loan báo Tin Mừng của điều tưởng tượng
Một lời nhắc đến Tolkien sẽ không làm ngạc nhiên những độc giả nhiệt thành và những người am hiểu nhà văn người Anh, người mà toàn bộ tác phẩm đều thấm đẫm biểu tượng Kitô giáo mạnh mẽ. Cha Francis thuộc Cộng đồng Thánh Gioan ở New Jersey đã nhắc lại điều này trong một cuộc phỏng vấn với National Catholic Register năm 2017, sau khi ngài khám phá ra Chúa tể những chiếc nhẫn: "Trong một thế giới hậu Kitô giáo, Tolkien đã có trực giác loan báo Tin Mừng cho điều tưởng tượng thông qua những điều thực sự kích thích. Ông đề cập đến các chủ đề Thánh Kinh về Ánh sáng và bóng tối, nhưng người ta sẽ không tìm thấy hình ảnh về Chúa Kitô trong tác phẩm bởi vì ông rõ ràng không muốn tạo ra một câu chuyện phúng dụ. Ngược lại, người ta có thể tìm thấy Chúa Kitô trong Gandalf, Aragorn, và thậm chí cả trong Sam." Câu trích dẫn được Đức Giáo hoàng chọn cũng lấy lại những hình ảnh rất hiện diện trong Tin Mừng, đặc biệt là hình ảnh về "cánh đồng" và "đất đai" cần được canh tác, gợi lên dụ ngôn về người gieo giống và hạt lúa mì.
Trích dẫn này nằm trong danh sách dài những tác giả bất ngờ được Đức Giáo hoàng Lêô XIV nhắc đến trong thông điệp của ngài, từ Marie Curie đến Maria Montessori, qua Viktor Frankl, minh chứng cho mong muốn tạo ra cuộc đối thoại giữa đức tin và văn hóa đương đại của ngài.
Theo Stéphane Bataillon, nhật báo La Croix, đoạn trích dẫn này từ Gandalf, vị pháp sư áo trắng và anh hùng trong tác phẩm "Chúa tể những chiếc nhẫn" của J.R.R. Tolkien là một câu trả lời cho những người truyền bá công nghệ và trí tuệ nhân tạo (chủ nghĩa siêu nhân và chủ nghĩa hậu nhân bản, ctcnd) vốn thường xuyên trích dẫn Tolkien, và là một cách khéo léo để tái khẳng định rằng những kiệt tác văn chương thuộc về tất cả mọi người.
Tý Linh
